24 februari 2005 - Borssele Techniek uit het verleden blokkeert de toekomst Gepubliceerd in NRC Handelsblad van 23 februari 2005 Het kan geen toeval zijn: in nauwelijks drie dagen tijd ligt het hele kernenergiedossier weer op tafel, en de opwinding is ernaar. NOVA van zaterdag 12 februari laat Pieter Winsemius aan het woord, die in grote gewetensnood blijkt te verkeren nu hij is gaan twijfelen aan zijn standpunten tegen kerncentrales. Op maandag 14 februari houdt minister Ben Bot van Buitenlandse Zaken in Den Haag een  - genuanceerde - lezing, waarbij ook het woord kernenergie als optie voor de toekomst valt. Dit 'K-woord' wordt er door de media direct uitgelicht, en direct ontbrandt de oude discussies. Een dag later meldt Staatssecretaris Pieter van Geel in alle media dat hij onderzoekt of Borssele open kan blijven, in strijd met het regeerakkoord dat sluiting in 2013 voorziet. Mits er tegelijkertijd wordt voorzien in extra onderzoek en ontwikkeling van duurzame bronnen, zo voegt Van Geel er aan toe. Deze serendipiteit is geen toeval, en de redenen zijn de volgende. Als het kabinet Borssele wil sluiten, dan zal men daarvoor moeten betalen. Er zijn bedragen mee gemoeid van enkele honderden miljoenen euro, en dat geld is er niet. Laat je de centrale open tot het einde van zijn levensduur, die wellicht pas tussen 2025-2035 wordt bereikt, dan levert dat flinke nettowinsten op, want de centrale is inmiddels in de boeken geheel afgeschreven en produceert stroom voor een habbekrats. Met andere woorden, het Kabinet, en met name portefeuillehouder Van Geel die over de Kernenergiewet gaat, heeft een probleem. Vervolgens is daar het Kyoto-verdrag dat op 16 februari in werking is getreden, voor Winsemius aanleiding om de CO2-voordelen van kerncentrales naar voren te brengen en de discussie te starten of we ('met frisse tegenzin' volgens Winsemius) niet toch aan nieuwe kernenergie moeten gaan denken. Achter de schermen is een lobby die zich KernVisie noemt al jaren bezig te werken aan een algemeen eerherstel van kernenergie als een soort wereldwijde totaaloplossing. Je ziet een doorwrocht programma, met op de achtergrond de VNCI (Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie), het Heidelberg Appel, VNO, gremia van de TU-Delft en een anti-windenergiecoalitie van actiegroepen, wetenschappers en kamerleden, vooral van de VVD. Dag in dag uit worden de media gebombardeerd met afbraakverhalen over windturbines, over het ware en onware van Kyoto, de mooie veiligheid van kerncentrales en de ontoereikendheid van andere, nieuwe bronnen zoals biomassa. De milieubeweging is daartegen niet opgewassen,en wordt verzwakt door omvangrijke krachten in eigen gelederen die de bouw van windturbines tegenhouden, vooral op grond van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR). Overal waar grote groepen eenden, ganzen of scholeksters voorkomen, bij voorkeur in drassige gebieden, daar stapt men – meestal met succes – naar de Raad van State. Kerncentrales om het klimaatprobleem op te lossen. Je moet er maar opkomen. De tegenargumenten zijn en blijven legio: ten eerste heeft de bouw van zelfs enkele duizenden giga-centrales uiteindelijk weinig effect op de wereld CO2-huishouding. Zo draagt een centrale als die in Borssele maar voor ongeveer 1% bij aan de vermindering van de totale CO2-uitstoot in Nederland, dat is zelfs nog minder dan de huidige jaarlijkse groei van het elektriciteitsgebruik. Nieuwe centrales leveren dus, ook wereldwijd, nauwelijks een bijdrage aan de vermindering van de CO2-emissie. Ten tweede vervang je het klimaatprobleem aldus door de stapeling van a) het nucleaire afval, b) wereldwijde straling, c) proliferatie en d) wat de Oostenrijkse filosoof Robert Jungk ooit de Atoomstaat noemde, een centralistische politiestaat die o.a. moet voorkomen dat uranium en plutonium in verkeerde handen komt. Ten derde zuigt de kapitaalvraag van een dergelijke investering het geld weg van de vele alternatieven die wel duurzaam zijn, zoals zonnecellen, de brandstofcel, de warmtepomp, nieuwe accuopslag, magnetische energie, osmose-energie, getijdencentrales, de energietuinbouwkas, nieuwe biomassasoorten, te veel om op te noemen. Kernenergie is een techniek van het verleden, wie daar groot op inzet, blokkeert de toekomst. De discussie over de bestaande kerncentrale Borssele is een geheel ander verhaal. In andere landen, bijvoorbeeld Duitsland, is de discussie over 'uitfasering' van bestaande kerncentrales losgekoppeld van de eventuele vraag naar nieuw te bouwen kernvermogen. Dat Borssele open kan blijven tot de centrale technisch is versleten, is alleen een goed idee wanneer deze stap gecombineerd wordt met het z.g. Duitse Model. De SPD-Grünen-coalitie heeft daar een rood-groen compromis gesloten; alle centrales blijven open tot het eind van hun technische levensduur, maar er wordt ook een fonds opgebouwd voor nieuwe, duurzame bronnen. Het tussentijdse effect van deze deal is dat kennistoepassingen en investeringen in duurzame bronnen inmiddels jaren op Nederland voorliggen. Van Geel lijkt deze vondst over te nemen en te willen versterken door in ruil voor openblijven van Borssele te eisen om via opcenten mee te bouwen aan zo'n fonds. Daarnaast kan de vermeden CO2-uitstoot over de langere levensduur tegen de huidige marktprijs van 7 euro per ton financieel worden gewaardeerd en in het fonds worden ingebracht. Samen leveren deze maatregelen vele honderden miljoenen op, maar dan niet om ooit Borssele II te bouwen, maar om voluit in te zetten op intelligente technieken. Nieuwe kerncentrales zijn onzin, en iedere poging om het klimaatprobleem te misbruiken voor achterhaalde hobby's van onverantwoordelijke lobby's moet krachtig worden bestreden. Geef Van Geel een Rood-Groen fonds, dat is de intelligente weg. Wouter van Dieren Lid Club van Rome De auteur was samen met Eric Jan Tuininga in 1974 oprichter van de Bezinningsgroep Energiebeleid, een denktank van wetenschappers, energieproducenten, milieubeschermers en politici die nog altijd bestaat. Deze denktank veegde de door het Kabinet Den Uyl geplande 3000 Megawatt kernenergie van tafel en initieerde daartoe in 1981 - 1984 de Brede Maatschappelijke Discussie over kernenergie.   Terug