Hieronder de complete lijst met artikelen die door IMSA zijn geschreven of over ons zijn verschenen. Klik in het menu hiernaast voor een overzicht per jaartal.

23 oktober 2009 - Kees de Vré Een groene New Deal In 1968 waarschuwde de Club van Rome voor het eerst dat er grenzen zijn aan de groei. Nu, aan de vooravond van de klimaattop in Kopenhagen, zoekt de groep opnieuw het voetlicht. ’Het mondiale casino is van zijn voetstuk gevallen.’ De Club van Rome is terug van weggeweest. Bijna veertig jaar na de eerste waarschuwing dat er grenzen zijn aan de groei, komt deze verzameling wetenschappers, ondernemers en oud-politici nu in Amsterdam bijeen. De financiële crisis, zegt de club, heeft de geesten rijp gemaakt om de ongebreidelde groei die leidt tot vernietiging van ons leefmilieu, om te buigen naar een economie die drijft op duurzame energie en grondstoffen die worden hergebruikt. Zo blijft de klimaatverandering beheersbaar. En daar wil de club de wereldleiders die in december in de Deense hoofdstad Kopenhagen over die milieugrenzen vergaderen, op wijzen. De ’Global Green New Deal’ noemt Wouter van Dieren, sinds de oprichting lid van de club, deze overgang naar een economie die de aarde niet uitput, terwijl gelijktijdig toch ook een behoorlijk welvaartsniveau voor allen wordt gegarandeerd. „Maar dan moet er wel doorgepakt worden. Volop investeren in duurzaamheid dus. Er wordt nog te veel geaarzeld, of erger, sommige politici zijn uit op restauratie, willen terug naar oude verhoudingen, want dat is het meest zekere. Ze durven geen nieuwe wegen in te slaan. Of wellicht weten ze niet waar ze naartoe moeten en staren ze zich blind op de economische krimp. Dat zie je zo duidelijk in Den Haag. We gaan er een paar procent op achteruit. Nou en. Dan zitten we nog op het niveau van 2006. Sliepen we toen allemaal onder de brug? Waar hebben we het over? Wat verdampt is, is beurswaarde, lucht dus. Het mondiale casino met zijn speculatiewinsten is van zijn voetstuk gevallen, maar de fabrieken van Philips staan er allemaal nog. Die maken de spaarlampen die we straks allemaal in steeds groteren getale nodig hebben.” Eigenlijk is de Club van Rome nooit weggeweest, vindt Van Dieren. „Het boek ’Grenzen aan de groei’ was vijftien jaar lang een wereldhit. Daarna is de club inderdaad in het diplomatencircus terechtgekomen, maar nadat wetenschappers midden jaren negentig het heft weer in handen namen, is opnieuw volop gewezen op het feit dat de aarde niet voldoende draagkracht heeft voor de blinde groei die nu nog steeds gaande is. Men wilde dat in die tijd van economische jubeljaren niet zien.” Van Dieren ontkent dat de oorspronkelijke boodschap van zijn club niet is waargemaakt. „Wij hebben nooit voorspeld dat belangrijke grondstoffen binnen enkele decennia zouden zijn uitgeput. Wat wel is gezegd, is dat het tempo van de uitputting sneller zal gaan dan iedereen toen nog dacht. Kijk om je heen. Productie en consumptie hebben ongekende vormen aangenomen, zijn exponentieel gegroeid. Daar komen landen als China en India nog bij. Dan hebben we het over een derde van de wereldbevolking dat langzamerhand gaat meedoen, via groei met dubbele cijfers.” Van Dieren zit vol met cijfers die zijn argumenten kracht moeten bijzetten. „In 2030 heeft China de autodichtheid van Amerika bereikt. Dan rijden er alleen al in China 1,1 miljard auto’s tegen 860 miljoen nu in de hele wereld. Om al die auto’s te laten rijden, zijn dagelijks 98 miljoen vaten olie nodig. Het huidige wereldverbruik is 85 miljoen vaten. Ander voorbeeld: nu worden er jaarlijks wereldwijd twee miljard vliegreizen gemaakt. Alleen al in het kleine Europa zal dat getal in 2030 1,2 miljard zijn. Dat betekent elke vijf jaar tien tot vijftien Heathrows – het drukste vliegveld ter wereld – erbij. Er moet toch ergens een rood lampje gaan branden?” De vrijemarkteconomie met de nadruk op groei kan haar blik niet verleggen, zegt Van Dieren. „Ondernemersplannen gaan standaard uit van een snelle doorloop van grondstoffen via transport, productie, distributie en consumptie naar afval. Dat wordt vervolgens ingeboekt als groei, maar is eigenlijk uitputting van ons natuurlijk kapitaal. Die weeffout moet eruit worden gehaald. Wat je nu ziet, is geen stagnatie, maar een consumentenstaking die leidt tot positieve effecten. Er wordt weer gespaard in plaats van alleen maar geconsumeerd. Dat betekent minder afval, minder nieuwe bedrijfsterreinen en meer uitgespaard landschap. Er wordt minder en minder ver met vakantie gegaan. Dus energiebesparing en minder CO2-uitstoot. Goed nieuws, want ons natuurlijk kapitaal wordt gespaard; maar dat komt niet in cijfers tot uitdrukking.” Die economische korte-termijnblik – het moet binnen vijf jaar winst opleveren anders doen we het niet – moet van zijn heiligheid worden ontdaan en vervangen worden door kapitaalvorming op de lange termijn, zegt Van Dieren. „Kijk naar het Deltaplan, de polders, de dijken. Kijk naar het Concertgebouw of het Rijksmuseum. Die leveren geen winst op en waren er volgens het heersende businessmodel ook niet geweest; maar ze maken wel onderdeel uit van ons maatschappelijk kapitaal. Zo moet ook worden gekeken naar investeringen in een groene economie. Het levert de casinokapitalisten geen winst op, maar het levert ons en onze kinderen wel een duurzame wereld op.” Van Dieren verwerpt het idee dat de gemiddelde consument zelf medeschuldig is. Die heeft op de beurs of via legiolease-constructies toch ook willen profiteren van snel verdiend geld? „Verkijk je er niet op. Dat was maar een klein percentage.” Die groene economische renaissance ligt nog niet een-twee-drie in het verschiet. De weerstand is groot, zegt Van Dieren. Hij rept zelfs van een ’gijzeling door een kleine elite’. „Ik heb dat ooit de nieuwe feodaliteit genoemd. Daar hebben wij burgers toch niet om gevraagd. Er wordt door de financiële sector in het casino gespeeld met ons maatschappelijk kapitaal. Zelfs de pensioenfondsen doen daaraan mee. En kijk naar de minister van financiën. Die heeft ABN Amro in handen en zou deze kunnen ombouwen tot een nieuwe Nationale Investeringsbank waarmee de overgang naar een groene economie kan worden begeleid. Maar wat doet hij? Hij laat de ABN Amro weer klaarstomen voor het casino. Onze bestuurders hebben een gruwelijk gebrek aan ideeën.” Met het noemen van de Nationale Investeringsbank wijst Van Dieren nadrukkelijk naar het tijdperk van wederopbouw van na de Tweede Wereldoorlog. „Dat was een succesvolle periode waarin de politiek het voortouw nam. Denk aan iemand als Mansholt. Die zette een systeem van regels op waarmee de voedselvoorziening zeker werd gesteld. Dat zou hebben geleid tot overproductie? In mijn optiek niet. Het systeem-Mansholt heeft geleid tot voorraden waarmee voor drie jaar de behoeften aan vetten, koolhydraten en eiwitten van de EU-bevolking is gedekt. Een reserve dus. Nu is dat nog maar drie maanden. Dat is veel te weinig als je denkt aan de droogtes en overstromingen die ons straks door klimaatverandering gaan treffen.” Het Rijnlandse model, een gereguleerde markteconomie zoals in de tijd van de wederopbouw opgeld deed, is Van Dierens middel om het groene doel te bereiken. „Ja, dat wil ik – en met mij de Club van Rome – uitdragen. Overheden, burgers en bedrijven gaan samen de toekomst te lijf. Alleen op die manier krijgen onze belangrijkste wensen vorm, en niet door toevallige multinationale ondernemingen die een speelveld zonder ethiek opeisen. „Het is een achterhaald cliché dat de vrije markt superieur is. We moeten af van die WTO-mantra’s. De vrije markt gaat er bijvoorbeeld van uit dat ondernemers beter zijn geïnformeerd dan ambtenaren. Kijk eens naar General Motors en Toyota, allebei grote autofabrikanten. General Motors heeft zitten slapen en is nu op de fles. Toyota heeft de groene toekomst beter begrepen en begon twintig jaar geleden al aan zijn hybride modellen. Kijk anderzijds eens naar de Franse spoorwegen, de beste ter wereld en geleid door ambtenaren.” Terug