Hieronder de complete lijst met artikelen die door IMSA zijn geschreven of over ons zijn verschenen. Klik in het menu hiernaast voor een overzicht per jaartal.

24 december 2003 - Wouter van Dieren Kokkelvisserij krijgt geen vrijaf De conclusies over de schade aan het wad door kokkelvisserij en gaswinning zoals die door de Leeuwarder Courant van 16 december worden getrokken zijn onjuist. Uitkoop van kokkelvisserij door gasbaten is ook niet de kern van mijn huidige activiteiten. Wat is er dan wel aan de hand? Sinds een jaar werk ik samen met een groep wetenschappers aan het project Win-win en het Wad. Het doel is de discussie over de Waddenzee te 'pacificeren', in de woorden van Roel Cazemier, voorzitter van de Raad voor de Wadden. De aanleiding is onze waarneming dat de wadnatuur sinds zo'n dertien jaar achteruitholt en dat niemand leek te willen begrijpen waarom. We werken in dit kader aan een risicomodel, dat alle economische en andere activiteiten (totaal 22) in het gebied met weegfactoren afzet tegen het ecosysteem van het estuarium. Het is inmiddels duidelijk dat dit systeem veel robuuster is dan iedereen dacht. Het kan heel wat hebben. En er zijn grote verschillen in schade door bijvoorbeeld olielozingen, geulbaggeren, gaswinning, recreatie, kokkelvisserij of militaire oefeningen. Dat ligt o.a. aan de schaal, aan de tijd en de locatie. Neem bijvoorbeeld een olielozing op de Noordzee dicht bij Texel, waarbij de olie door het zeegat de Waddenzee instroomt. Door de beperkte tijd van de ramp, en aannemende dat de olievlek zich beperkt tot een enkele komberging, en door de hoeveelheid van nooit meer dan X miljoen liter, kan de schade na een à twee jaar hersteld zijn. Gaswinning uit bestaande putten scoort laag. De eventuele bodemdaling bij Lauwersoog strekt zich uit over 21 jaar en enkele vierkante kilometers, bedraagt tien tot dertien centimeter in totaal, en wordt in die periode gecompenseerd door de natuurlijke aanslibbing. De begroeiing van de kwelder gaat onder invloed hiervan 'terug in successie' zoals dat heet, wat betekent dat het monotone zoutwatergras wordt vervangen door zeekraal, zeeaster, schorrekruid en andere pioniervegetaties. De natuur wordt daar mooier van, want zo'n plantenrijkdom is gevarieerder en er komen meer vogelsoorten op af. Dit verschijnsel is uitvoerig gemeten na de afsluiting van de Zuiderzee in 1932, toen de waddenvloedlijn in acht jaar tijd tien centimeter steeg, wat netto gelijk staat aan tien centimeter bodemdaling. Het is nog eens gemeten bij de gaswinning uit de Amelander put en bij het Slochterengas (dat deel dat onder de Dollard zit). Er zijn dus wel effecten, en er is geen schade. Anders dan het artikel beweert geeft het EVA II-rapport de kokkelvisserij geen vrijaf. Er ontstaat hier wel degelijk schade, alleen is die niet zo groot als ooit werd gezegd. Deze schade bestaat uit een verlies aan draagkracht voor 15.000 scholeksters op een populatie van ca. 170.000. De nutriëntenbelasting met fosfaat en nitraat heeft gezorgd voor een onnatuurlijke piek van plankton en eiwitproductie tussen 1960 en 1990, en dus van vissen en vogels, waardoor iedereen dacht dat de aantallen van die jaren de maatstaf zijn voor de natuurlijke rijkdom. De realiteit is, alweer, een andere. De Waddenzee is sinds 1950 geen oernatuur geweest, maar grotendeels een bemeste akker. Door de afname van nitraat- en fosfaatemissies gaat die akker langzaam weer over in een voedselarmer milieu en dat effect heeft de schade aan de vogelstand door de kokkelvisserij verergerd. Als minister Veerman naar aanleiding hiervan concludeert dat er dus ruimte is voor een duurzame kokkelvisserij dan is dat waar en niet waar. Waar, als deze sector kan garanderen dat men kan vissen en tegelijkertijd voor 15.000 extra scholeksters kan zorgen. Niet waar als hij denkt in EVA II te hebben gelezen dat deze kokkelvisserij geen of weinig schade aanricht. De mosselvissers hebben naar aanleiding van EVA II aangekondigd om juist nu meer mosselzaad te willen kweken, met als stelling dat ze daarmee de nutriëntenterugval kunnen compenseren. Mosselen hebben de eigenschap nogal efficiënt om te gaan met fytoplankton, dus zo'n resultaat is voor een deel denkbaar. Maar om de teruggang van de vogelstand compleet op deze manier te herstellen, dat lukt niet, daarvoor moet er bijgemest worden. Men doet dus een bizar voorstel: de gevolgen van succesvol fosfaat- en nitraatbeleid teniet doen door weer fosfaat en nitraat aan het water toe te willen voegen. De Europese Nitraatrichtlijn verbiedt dat, dus dit verhaal slaat nergens op. Tot nog toe heeft de kokkelsector geen technisch alternatief ontwikkeld, maar voor de mosselsector bestaat dat wel. De mosselteelt is geen eeuwig leven beschoren, door deze nutriëntenafname, door de klimaatverandering en door de monocultures die men heeft aangericht. In de westelijke Waddenzee en buitengaats is ruimte voor een duurzame mosselhangcultuur naar Bretons model, waarbij wordt geproduceerd in grote gaaskooien op de diepere zeebodem. Deze sector kan moderniseren, en moet dat ook doen, maar voelt zich beklemd tussen wisselend beleid, veel bezwaarschriften, wetenschappelijke ruzie en eigen bedrijfsblindheid. Bovendien kan men niet zelf de benodigde honderden miljoenen opbrengen. Dat de gasbaten nodig zouden zijn voor de kokkeluitkoop is een verkeerde uitleg van Win-win en het Wad. Je hebt in het Noorden geen twintig miljard aan gasgeld nodig om x miljoen te betalen aan een kokkelsectoruitkoop, maar je kunt wel aanspraak maken op compensatie voor een reeks van investeringsbehoeften en zelfs op rechten, want die zou men zich kunnen toerekenen. De hoop is nu dat deze nieuwe objectiviteit ons een Waddenzee geeft die onder goed bestuur wordt geplaatst, een working landscape waar natuur en economie heel goed hand in hand kunnen. Terug