21 november 2009 - Wouter van Dieren Met dank aan de Barendrechters Barendrecht krijgt de eerste CO2 opslag. Alleen heeft de minister verzuimd hen daarmee geluk te wensen. De Barendrechters zijn boos over de opslag van CO2 in hun achtertuin, en terecht. En toch: als deze opslag wordt tegengehouden, zou dat een fikse strop betekenen voor het klimaatbeleid. Twee jaar geleden schreven de ministers van economische zaken en Vrom een tender uit voor de ondergrondse opslag van CO2, met een mooi woord ’CCS-projecten’ geheten. Ook de locatie Barendrecht zat daarbij. Op dat moment ging iedereen ervan uit dat CO2-opslag een weliswaar nieuwe, maar toch gangbare technische exercitie is. Bij Barendrecht ligt een leeg gasveld, dat geschikt is om de CO2 in op te slaan. Vlakbij, in Pernis, ligt een grote CO2-bron: de raffinaderij van Shell. En ook is er het voordeel dat er veel technische kennis aanwezig is over aardgasexploitatie. De nieuwe techniek van het ondergronds opslaan van CO2 is immers verwant aan de techniek van de aardgasexploitatie, alleen wordt er nu iets in de grond gestopt in plaats van er uitgehaald. Zomer 2008 realiseerden de belanghebbenden (de ministeries van Vrom, economische zaken, de provincie, Shell, Nam en anderen) dat het hier gaat om een zogeheten ’Surprise technologie’, ofwel een verrassingsaanval op beleidsmakers en burgers. Daarvan is sprake als wetenschap en samenleving het (nog) niet eens zijn over nut en noodzaak, technologie, veiligheid en bestuurlijke consequenties. Er volgde een spoedonderzoek door Energie Dialoog Nederland. Een aantal maanden verder waren zo’n 100 wetenschappers, technici, bestuurders en politici het hierover eens: nut en noodzaak van ondergrondse CO2-opslag zijn onomstreden. In de overgang naar een duurzame energievoorziening zullen we niet ontkomen aan CCS, door kooldioxide zoveel mogelijk af te vangen en op te slaan onder de grond, in oude gasvelden of in grondlagen waar dat veilig kan. In China experimenteert men met zoutkoepels, wat minder voor de hand ligt. Er is echter wel iets fout gegaan met dit project. Aan de bewoners van Barendrecht werd niets gevraagd, omdat die al decennialang geen problemen hadden gehad met de exploitatie van het gasveld onder een woonwijk. Dus dat zou wel goed komen, ondanks de stapeling van snelwegen en spoorlijnen, die juist hier voor veel overlast zorgt. Toen eenmaal duidelijk werd dat er wél veel onrust was, hebben de ministers zich naar Barendrecht gespoed, de bewoners gehoord, nut en noodzaak toegelicht en aanvullend onderzoek over de veiligheid laten verrichten. In goed overleg met de bevolking is dat onderzoek afgerond en op tafel gelegd. De veiligheid staat onomstotelijk vast, een andere geschikte locatie om aan land, ondergronds CO2 op te slaan is er niet. Barendrecht is de enige optie. Volgens sommige media zou een recent TNO-rapport dat hebben ontkend, maar die conclusie is onjuist. Er is geen alternatief voor een project op het land en juist zo’n project is nodig als Nederland de stap wil zetten naar de grootschalige toepassing van CCS. De ministers Cramer (milieu) en Van der Hoeven (economische zaken) hebben dus terecht besloten, met de steun van de meerderheid van de Tweede Kamer, tot een gefaseerde aanpak. Zo komen ze tegemoet aan zowel de noodzaak van ondergrondse opslag van CO2, als aan het repareren van de fouten die met de lokale bevolking zijn gemaakt. De Tweede Kamer kon deze week in een debat niet om de harde feiten heen. Besluiten als deze kunnen niet zonder zorg voor de lokale gemeenschap, omgekeerd gaat het om bovenregionale belangen die bestuurlijke consistentie vereisen. Als de Kamer dit niet had willen inzien en door de knieën was gegaan voor de lokale boosheid dan zou dat het zoveelste slechte voorbeeld van zijn geweest van Fortuynse onmacht: niet doen wat je zegt. De Godfather van de klimaatverandering, Nasa’s Jim Hansen, gaf vorige week in Amsterdam op de conferentie van de Club van Rome een overzicht van de nieuwste ontwikkelingen, die ieder voorstellingsvermogen te boven gaan. De zogeheten kantelpunten komen ras dichterbij: de ijskappen van Groenland en Antartica zijn in 2035 grotendeels verdwenen (en niet in 2100), waardoor de zoet-zoutverhouding van het zeewater verandert, en daarmee de koers van de Golfstroom, om maar een voorbeeld te noemen. Ondergrondse opslag, aan land, in Nederland kan deze klimaatramp niet voorkomen, maar is wel onderdeel van een verantwoorde noodgreep die mondiaal toegepast zal moeten worden. Politici die vrezen voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 dienen te beseffen dat het publiek hen vooral afrekent op de waarheid. En die gaat over de Hansen-story, niet over niet bestaande CCS-onveiligheid. En weer wel over de noodzaak de lokale bevolking maximale genoegdoening te geven. De inwoners van Barendrecht verdienen de toezegging dat deze relatief kleine CCS-demo het begin moet zijn van een veelomvattende klimaatwetgeving. Zodat er straks wettelijke afspraken kunnen komen om CO2-afvang voor minimaal de nieuwe kolencentrales onontkoombaar te maken. De Barendrechters kan dan verteld worden dat hun alarmfase tot grote positieve gevolgen heeft geleid. Waarvoor dank. Terug