01 augustus 2002 - Wouter van Dieren Ngo's beschermen tegen de waan van de dag Dat burgerinitiatieven worden gesubsidieerd is niet vreemd in een representatieve democratie. Zij helpen bij het afwegen van belangen en beschermen het publieke domein tegen de waan van de dag. Op de Forumpagina van 27 juli gaat Rinus van Schendelen met zijn oproep tot opheffing van de subsidies voor ngo's wel heel ver in de fout. Zijn stelling is dat Nederlanders eigenlijk helemaal niet de civic society vormen die ze pretenderen, want men is niet meer dan giraal lid van non gouvernementele organisaties (ngo's) en steunt aldus alleen maar 'enkele actievelingen' die een ngo runnen, en voor de rest leeft die ngo van de subsidie. Nee, dan Denemarken, daar waait een frisse wind, want de regering-Rasmussen heeft met veertig procent het mes gezet in de milieubegroting, en nu zijn honderd milieugroepen in de rode cijfers beland. Van Schendelen hoopt dat het binnenkort hier ook zo ver zal zijn. 'Weg met de gesubsidieerde revolutie', zo roept de kop boven zijn stukje. Van een politicoloog mag je meer verwachten, vandaar een paar correcties op zijn wel heel merkwaardige redenering. Als 3,5 miljoen Nederlanders (inclusief dubbeltellingen) lid of donateur zijn van Natuurmonumenten, Greenpeace, WNF, Milieudefensie, Consumentenbond, ANWB, CNV of FNV, dan is dat meer dan een simpele girale aflaat om een paar betaalde actievelingen voor het 'goede doel' te laten opdraaien. In de representatieve democratie bestaat geen ander model: partijen bieden hun diensten en ideeën aan, de burgers geven hen een mandaat. Met een contributie. En omgekeerd nemen die burgers initiatieven, conform de Wet op Vereniging en Vergadering, en ze werven leden, die met hun lidmaatschap bestuur en staf van een vereniging mandateren om namens hen voor hun belangen op te komen. Dat de overheid vervolgens met subsidies bijspringt is helemaal niet vreemd, integendeel. De basis ervan werd gelegd in de jaren twintig, toen bedrijfsleven en overheid erachter kwamen dat je meer hebt aan hooggekwalificeerde vakbonden dan aan onderdrukte, onbekwame en ongeorganiseerde werknemersacties zoals die toen al meer dan 75 jaar achter de rug waren. Tegengestelde belangen zijn van alle tijden, en de activering ervan is niet destabiliserend, zoals Van Schendelen kennelijk meent, maar juist onvermijdelijk, omdat dit de kern vormt van de countervailing power, het tegenwicht in het debat en het conflict, de scherpte en de kritiek. Arbeid tegenover kapitaal, lonen tegenover bezuinigingen, banen tegenover werkloosheid, hebzucht tegenover afhankelijkheid, verkooptrucs tegenover consumentenbescherming, lelijkheid tegenover kunst en cultuur, beton tegenover groen, enzovoorts. Binnen de gangbare drie partners in de trias politica, de wetgevende, de uitvoerende en de controlerende macht, kunnen deze tegenwichten niet (meer) voldoende worden georganiseerd, reden waarom de samenleving een ingewikkeld maar stabiel patroon van krachten en tegenkrachten heeft laten groeien, niet alleen betaald door burger-kiezers, maar ook door fondsen, loterijen, fiscaliteiten en subsidies. Wie dat beter begreep dan menig ander was Winsemius (VVD), minister van milieu van 1982 tot 1986, toen hij de milieu-ngo's stabiele, blijvende subsidie garandeerde. En derhalve betaalt het bedrijfsleven zijn eigen tegenkrachten, vakbonden en ondernemingsraden, en dus betaalt de schatkist de publieke omroepen en het bedrijfsfonds voor de pers, en dus betalen wij allemaal via tientallen omwegen voor kunst en cultuur – want ook daar vind je een tegenkracht die we niet kunnen missen om de boel overeind te houden. Zo wordt het publieke domein beschermd tegen de waan van de dag. Een paar jaar geleden heeft ook Bolkestein gepleit voor het stopzetten van deze geldstromen, met alweer, een verwijzing naar de markt die het hele complex van conflicterende ideeën, goederen en diensten zou moeten overnemen. Veel bijval kreeg hij niet, want de markt heeft in dit publieke domein niets te zoeken. Inmiddels blijkt dat de kiezers in Denemarken nu al de schrik te pakken hebben van de reactionaire Rasmussen en zijn fortunistische clubje, en Rasmussens score in de opiniepeilingen holt achteruit. Dat is niet zo vreemd. De Deense kiezers kozen hem omdat ze genoeg hadden van de politieke struisvogels die het immigratievraagstuk niet wilden agenderen. Voor het saneren van het geavanceerde Deense milieubeleid kreeg hij die stemmen juist niet. In Nederland zien we nu hetzelfde misverstand bij LPF en VVD. Ze zijn gewaarschuwd. De civic society is te belangrijk om aan politieke avonturiers en hun profeten te worden overgelaten. Terug